Τρόπος αναπαραγωγής και καλλιέργειας της στέβιας

Η στέβια ή αλλιώς Stevia Rebaudiana είναι ένας μικρός θάμνος με μεγάλη διάρκεια ζωής και ανήκει στο είδος των Συνθέτων μαζί με το μαρούλι, το χαμομήλι, και τον ηλίανθο. Ένας πολυετές και πολύκλαδος θάμνος που έχει αρχίσει εδώ και χρόνια να καλλιεργείται σε πολλές περιοχές του κόσμου. Θεωρείται ιδιαιτέρως θεραπευτικό και γλυκαντικό φυτό και ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1887 στη Παραγουάη της Νοτίου Αμερικής όπου οι ντόπιοι Ινδιάνοι το χρησιμοποιούσαν. Η στέβια καλλιεργείται ουσιαστικά για τα φύλλα της που μπορούν ουσιαστικά να είναι ένα υποκατάστατο της ζάχαρης διότι τα φύλλα της είναι πλούσια σε γλυκοζίτες. Οι γλυκοζίτες είναι γλυκαντικές ουσίες κάθε μια από τις οποίες προσφέρει και κάτι το διαφορετικό. Κάποιοι από τους γλυκοζίτες είναι ως και 200 φορές πιο γλυκοί από τη ζάχαρη αλλά άλλοι φτάνουν να είναι ως και 400 φορές πιο γλυκοί! Όμως σε αντίθεση με τη ζάχαρη, η στεβιοζάχαρη περιέχει αντιοξειδωτικές ουσίες και για αυτό το λόγο είναι κατάλληλη για όσους έχουν διαβήτη καθώς και για άτομα που έχουν παχυσαρκία, τερηδόνα, και υψηλά επίπεδα ζάχαρου, διότι η δεν επηρεάζει τα ζάχαρα του αίματος. 

Τρόπος αναπαραγωγής: 

H πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενη μέθοδος πολλαπλασιασμού είναι αυτή με τη χρήση σπόρου, ο οποίος -όπως και στον καπνό- δεν τοποθετείται απευθείας στο χωράφι, επειδή οι πιθανότητες φυτρώματος του σπόρου είναι πολύ μικρές.Αυτό είναι και το βασικό πρόβλημα με τη καλλιέργεια της στέβιας, η απευθείας σπορά στο χωράφι είναι ακατάλληλη εξαιτίας του ότι οι σπόροι της είναι εξαιρετικά μικροσκοπικοί σε μέγεθος αλλά και επειδή έχουν πολύ περιορισμένη ικανότητα να βλαστήσουν - ένα γραμμάριο ισοδυναμεί με 2.600 σπόρους- στέβια . Η λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι η παραγωγή σπορόφυτων στέβιας σε ειδικά σπορεία όπου μόλις ξεπετάγονται τα φυτά θα πρέπει να μεταφυτευθούν στο χωράφι. Βέβαια το 50% του συνολικού κόστους παραγωγής της στέβιας προέρχεται από τη διαδικασία της μεταφύτευσης αλλά πιο συμφέρων οικονομικά τρόπος δεν υπάρχει από αυτόν. Το συνολικό κόστος για την εκβιομηχανισμένη καλλιέργεια στέβιας είναι περίπου σε 690 ευρώ το στρέμμα ενώ για μη εκβιομηχανισμένη καλλιέργεια το κόστος είναι περίπου 835 ευρώ ανά στρέμμα.

Οι σπόροι της στέβιας μπορούν να βλαστήσουνκαι σε θερμοκρασία 17-20 βαθμούς, αλλά η βέλτιστη θερμοκρασία για την ανάπτυξήτους είναι οι 20 – 30 βαθμούς.

Σπορεία στέβιας

Για την αναπαραγωγή σποροφύτων χρησιμοποιούνται τριών ειδών σπορεία, τα “παραδοσιακά”, τα επιπλέοντα και αυτά που παράγονται με τη μέθοδο της υδρονέφωσης.

• Τα “παραδοσιακά” θα πρέπει να έχουν πλάτος ένα μέτρο και μήκος περίπου 10 μέτρα και να είναι ελαφρώς υπερυψωμένα, ώστε να γίνεται καλή αποστράγγισή τους. Το ύψος τους θα πρέπει να είναι από 10 έως 20 εκατοστά, ενώ το χώμα του σπορείου θα πρέπει να είναι ψιλοχωματισμένο, πλούσιο σε οργανική ουσία, καλά αεριζόμενο και απαλλαγμένο από ζιζάνια. Οι σπόροι της στέβιας, λόγω του μικρού μεγέθους τους, θα πρέπει να σπέρνονται στην επιφάνεια του σπορείου και στη συνέχεια να καλύπτονται με τύρφη, ώστε να μην απομακρυνθούν εξαιτίας ενδεχόμενης βροχόπτωσης ή ανέμου, αλλά και να μη φαγωθούν από τα πουλιά. Ποτίζουμε ελαφρά, για να κολλήσει το χώμα με τον σπόρο, ενώ τα σπορόφυτα θα είναι στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης για μεταφύτευση 8-10 εβδομάδες μετά τη σπορά του σπόρου. “Πυξίδα” για την κατάλληλη περίοδο σποράς στο σπορείο είναι οι καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή.
• Τα επιπλέοντα σπορεία βρίσκονται μέσα σε θερμοκήπια, όπου υπάρχουν ελεγχόμενες συνθήκες φωτισμού, υγρασίας, θερμοκρασίας και αερισμού. Το κόστος παραγωγής σ'αυτήν την περίπτωση είναι μικρότερο, με τα παραγόμενα στεβιο-φυτάρια να διαθέτουν δυνατό στέλεχος και ολοκληρωμένο ριζικό σύστημα, γεγονός που περιορίζει στο ελάχιστο την απώλεια των φυτών που περιέχουν τις γλυκογόνες ουσίες. Ταυτόχρονα, η καλλιέργεια με επιπλέοντα σπορεία είναι περισσότερο οικολογική, διότι αποφεύγεται η απολύμανση, η χρήση φυτοφαρμάκων, ενώ τα λιπάσματα που χρησιμοποιούνται είναι λιγότερα και τοποθετούνται μέσα στο νερό. Τα ειδικά τελάρα που χρησιμοποιούνται από τη συγκεκριμένη μέθοδο είναι από πολυουρεθάνη, οι κυψελίδες είναι σε μορφή πυραμίδας, με βάση τετράγωνη και βάθος όχι λιγότερο από 40 χιλιοστά, ο όγκος θα πρέπει να είναι από 17-20 κυβ. εκατοστά, ενώ σε κάθε τρύπα τοποθετείται ένας σπόρος. Τα φυτά πριν από την μεταφύτευση τους στο χωράφι θα πρέπει να κουρευτούν, ώστε η διάμετρος του στελέχους να αυξηθεί, τα φυτά να είναι καλύτερα αερισμένα (λιγότερες πιθανότητες δημιουργίας ασθενειών στον κορμό) , και τα λιγότερα ανεπτυγμένα φυτά να έχουν μικρότερη σκίαση από τα ανεπτυγμένα για να εξασφαλίζεται ομοιομορφία .
• Αναφορικά με την υδρονέφωση, είναι η ίδια μέθοδος με την παραπάνω, αλλά, εν προκειμένω, τα τελάρα είναι τοποθετημένα μισό μέτρο πάνω από το έδαφος και το πότισμα, ενώ τα θρεπτικά στοιχεία και τα διάφορα φυτοφάρμακα δίνονται μέσω της υδρονέφωσης (fog system).

Tρόπος καλλιέργειας : 

Εποχή-πυκνότητα φύτευσης : Η κατάλληλη περίοδος για μεταφύτευση είναι στα τέλη Μαρτίου αφού περάσουν οι πρώτες παγωνιές και η θερμοκρασία του εδάφους να έχει σταθεροποιηθεί πάνω από τους 12 βαθμούς Κελσίου. Οι αποστάσεις φύτευσης πρέπει να είναι 60 Χ 20 και 60 Χ 40, και μπορούμε να φυτέψουμε συνολικά 3000-6000 φυτά ανά στρέμμα και το διάστημ από την μεταφύτευση εώς την συγκομιδή κυμαίμεται από 10 εώς 13 βδομάδες.

Εδαφικές απαιτήσεις - λίπανση : Στο φυσικό περιβάλλον της η στέβια μεγαλώνει σε ελαφρώς αμμώδη, ελαφρώς όξινα εδάφη που περιέχουν λίγη οργανική ουσία και αποδίδει καλύτερα σε εδάφη με PH από 7-8. Η λίπανση πρέπει να έχει τη σχέση 3-1-2, 2-1-2 και 1-1-2 (άζωτο, φώσφορο και κάλιο).

Άρδευση : H στέβια έχει μεγάλες απαιτήσεις σε νερό και θα πρέπει να ποτίζεται τακτικά αλλά ελαφρώς. λόγω του μικρού ριζικού συστήματος που διαθέτει. Η έλλειψη νερού έχει άμεσα αρνητικά αποτελέσματα στην παραγωγή του φυτού.

Εχθροί και ασθένειες : Έχουν παρατηρηθεί φουζαρίωση, σεπτορίση , αλτερνάρια και ριζοκτονία αλλά ακόμα δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η φυτοπροστασία του φυτού, καθώς είναι καινούργια καλλιέργεια στην Ελλάδα. Ωστόσο έχει πολλές κοινές ασθένειες με τον καπνό. Πρέπει να γίνει καταπολέμηση των σαλιγκαριών που τρώνε τη στέβια με δολώματα καθώς πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά και τα ζιζάνια με διάφορα μυκητοκτόνα, πριν τη διαδικασία της μεταφύτευσης.

Συγκομιδή - αποξήρανση : Το ύψος των φυτών της στέβιας όταν συλλέγονται οι καρποί της κυμαίνεται τουλάχιστον από 60 εκατοστά αλλά μπορεί να φτάσει μέχρι και 1 μέτρο. 

Η αποξήρανση των φύλλων της στέβιας(διαδικασία μέσω της οποίας παράγεται η γλυκαντική ουσία)  μπορεί να γίνει με τέσσερις μεθοδους : 

1. Αποφύλλωση του φυτού ( άρμεγμα) η οποία για μεγάλες εκτάσεις απαιτεί μεγάλο αριθμό εργατικών χεριών συνεπάγεται και μεγάλο κόστος.
2. Η βραζιλιάνικη, που πραγματοποιείται μηχανικά, με τα φυτά να εισάγονται σε μεγάλους κλιβάνους, όπου επικρατεί υψηλή θερμοκρασία και έντονος αερισμός.
3. Η μηχανική συλλογή των φύλλων με τη μέθοδο του αρμέγματος, όπου τα φύλλα οδηγούνται για μεταποίηση στο εργοστάσιο, που παρουσιάζει μεγάλα μειονεκτήματα (π.χ., τα φύλλα “ανάβουν” αν δεν οδηγηθούν εντός διώρου στο εργοστάσιο).
4. Αυτή που επινόησαν οι κ. Ζαχοκώστας και Α. Χαραλάμπου, όπου τα φυτά κόβονται σε ύψος πέντε εκατοστών από το έδαφος, συλλέγονται όπως τα καπνόφυλλα και οδηγούνται στα ξηραντήρια καπνού. Η συγκεκριμένη μέθοδος εξασφαλίζει άριστο πράσινο χρωματισμό, επιτρέπει στον παραγωγό να αποθηκεύσει και να πουλήσει το προϊόν όποτε αυτό κριθεί σκόπιμο, ενώ μπορεί να στηριχθεί στις υφιστάμενες καπνοπαραγωγικές εγκαταστάσεις.

Αναφορικά με την τιμή πώλησης της στέβιας, ελλείψει της έγκρισης από την Ε.Ε. δεν μπορεί να προσδιοριστεί γιατί η κατάσταση είναι ακόμη πολύ ρευστή.

Στέβια σε γλάστρες

Σε επίπεδο νοικοκυριού, η στέβια μπορεί να αναπτυχθεί και σε γλάστρα ή μικρή επιφάνεια κήπου, όπως η γαρδένια, και να ακολουθηθεί σχηματικά η διαδικασία της σποράς, μεταφύτευσης, κοπής του φυτού, αποξήρανσης και διαχωρισμού των βλασταριών από τα φύλλα όπως αναφέραμε παραπάνω.

 Οι σπόροι στέβιας που δεν φυτεύονται σε μερικές εβδομάδες μετά από τη παραλαβή τους πρέπει να αποθηκευτούν σε κλειστό βάζο γυαλιού σε δροσερή, σκοτεινή θέση ή στο κατώτατο σημείο του ψυγείου σας. Καλό είναι να βάλετε στο βάζο κάποιο πήκτωμα σιλικόνης, το οποίο θα βοηθήσει για να διατηρηθεί ο σπόρος για περισσότερο.Ο σπόρος σπείρετε κοντά στην επιφάνεια της γλάστρας σε εσωτερικό χώρο. Χρησιμοποιήστε άμμο για να βάλετε γύρο απο τους σπόρους. Ψεκάστε την επιφάνεια του χώματος με νερό. Κατόπιν πιέστε την επιφάνεια χωρίς μεγάλη πίεση. Κρατήστε τη θερμοκρασία του χώματος περίπου 65 βαθμούς του Fahrenheit. Βρέχεται επάνω συχνά. Μετά από 6 έως 14 ημέρες στην επιφάνεια θα εμφανιστούν τα πρώτα φύλλα στέβιας. 8 έως 10 εβδομάδες μετά από τη βλάστηση τα μικρά φυτά μπορούν να φυτευτούν σε γλάστρα ή σε εγχώριο κήπο. Το χώμα μόνιμα πρέπει να είναι υγρό.Το φυτό στέβιας είναι ευαίσθητο σε παγετό!

Tip :

Σε αντίθεση με αρκετές άλλες γλυκαντικές ύλες, η στέβια είναι σταθερή, δεν αλλοιώνεται και δεν χάνει τη γλυκύτητά της, ακόμα κι όταν μαγειρεύεται σε θερμοκρασίες έως και 200οC. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υποκαταστήσει τη ζάχαρη σε ένα πιο ευρύ φάσμα τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων καυτών ροφημάτων και γλυκών που απαιτούν βράσιμο (π.χ. μαρμελάδες) ή ψήσιμο.

Σημείωση : Το άρθρο ολοκληρώθηκε από αποσπάσματα που πήρα από βιβλία και ιστοσελίδες σχετικά με το φυτό στέβια, καθώς δεν υπάρχουν ακόμα αρκετές ενδείξεις γιατί η καλλιέργεια της στέβιας βρίσκεται ακόμα σε ανοδική πορεία όσον αφορά τη καλλιέργεια της και την αναγνώριση της στην Ελλάδα.

Παράνομο διαδικτυακό εμπόριο αρωματικών Φυτών

Παράνομο εμπόριο με ελληνικά ενδημικά φυτά γίνεται στο διαδίκτυο με τιμές που φτάνουν ακόμη και τα 25 ευρώ για έναν βολβό ελληνικής ορχιδέας!

Το συμπέρασμα προκύπτει από εργασία που θα παρουσιαστεί από τη δασολόγο Βικτωρία Μεντέλη, τον βιολόγο Νικόλαο Κρίγκα και την καθηγήτρια του Τμήματος Βιολογίας του Α.Π.Θ. Δέσποινα Βώκου, στις εργασίες του 13ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας που ξεκίνησε χθες και θα ολοκληρωθεί την Κυριακή με θέμα «Το πράσινο της ελπίδας: Η βοτανική σήμερα, θεωρία και πράξη». 

Όπως εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ.Μεντέλη, στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής της διατριβής, μελέτησε την εκτός τόπου διατήρηση και εμπορία των ελληνικών ενδημικών φυτών.

«Πρόκειται στην ουσία για έρευνα που έγινε για πρώτη φορά στη χώρα μας σχετικά με την εμπορία ελληνικών ενδημικών φυτών μέσω διαδικτύου» λέει.

Αναζητώντας πληροφορίες σε ηλεκτρονικές σελίδες φυτωρίων από χώρες που παραδοσιακά εμπορεύονται φυτά σε Ευρώπη, Βόρειο Αμερική και Αυστραλία, η κ.Μεντέλη βρήκε ενδείξεις εμπορίας για 145 φυτά, περίπου δηλαδή για το 10% των ελληνικών ενδημικών φυτών.

«Εγινε στην ουσία αναζήτηση στο διαδίκτυο για το κάθε ένα από τα 1400 ενδημικά φυτά, επικεντρώνοντας κυρίως σε εξειδικευμένες ιστοσελίδες. Εκεί διαπιστώσαμε ότι υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την αγορά αρωματικών, καλλωπιστικών αλλά και φαρμακευτικών φυτών της χώρας μας» δήλωσε η ερευνήτρια, διευκρινίζοντας ότι για κάθε φυτό καταγράφηκε η μορφή πώλησης (βολβός, σπέρμα, ζωντανό φυτό), η τιμή κατά μορφή, η χώρα πώλησης, οι πληροφορίες καλλιέργειας (εφόσον υπήρχαν) και η κατηγορία κινδύνου στην οποία ανήκει.

Κυρίως πάντως, φυτώρια ήταν αυτά που αναζητούσαν για αγορά ελληνικά φυτά και ιδιαίτερα ρίγανη, τσάι του βουνού και βολβώδη φυτά, φτάνοντας μέχρι τα 25 ευρώ για την αγορά ενός βολβού ελληνικής ορχιδέας ενώ η πιο κοινή μορφή πώλησης ήταν αυτή του ζωντανού φυτού. Από τα εμπορευόμενα είδη, 32 χαρακτηρίζονται ως απειλούμενα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ενώ 37 έχουν εντοπιστεί σε ελάχιστες τοποθεσίες.

«Σύμφωνα με το νόμο για τη βιοποικιλότητα, απαγορεύεται η διακίνηση σπόρων και βολβών σπάνιων και απειλούμενων φυτών, ή ακόμη και φυτών που κάθε χώρα θεωρεί σημαντικά, όπως είναι τα ενδημικά» τονίζει η κ Μεντέλη. Παράλληλα, σύμφωνα και με το Πρωτόκολλο της Ναγκόγια, επιβάλλεται όχι μόνον η προστασία της βιοποικιλότητάς της χώρας αλλά και η άσκηση των δικαιωμάτων της που απορρέουν από την εθνική νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις σχετικά με την εκμετάλλευση των γενετικών της πόρων.

«Αν δηλαδή κυκλοφορήσει στο εξωτερικό ένα προϊόν που διαφημίζει ότι περιέχει ελληνικό κρόκο, η χώρα μας μπορεί να απαιτήσει δικαιώματα από την εκμετάλλευσή του» καταλήγει η κ. Μεντέλη.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ιδού η ντομ-τάτα, φυτό δύο σε ένα

Καρποφορεί ταυτόχρονα ντομάτες και πατάτες

Με τις ντομάτες στη μία πλευρά και τις πατάτες στην άλλη, το φυτό αυτό μοιάζει σαν να έχει βγει από κάποιο εργαστήριο τύπου Φρανκενστάιν. Δεν πρόκειται όμως για κάποιο γενετικά τροποποιημένο φυτό αλλά για ένα απολύτως φυσικό θαύμα. 

Ονομάζεται TomTato (κάτι σαν «Ντομ-τάτα») και κάθε φυτό μπορεί να δώσει έως και 500 γλυκά τσέρι ντοματάκια αλλά και μια καλή «σοδειά» πατάτες. 

Το φυτό αποκαλύφθηκε χθες στο κοινό, πριν διατεθεί προς πώληση σε αγρότες της Βρετανίας. 

Το πρότζεκτ άρχισε πριν από 15 χρόνια, γράφει η Daily Mail, όταν ο διευθυντής της εταιρείας Thompson & Morgan, Paul Hansord, βρισκόταν σε ταξίδι στις ΗΠΑ. Τότε πρόσεξε μία πατατιά που αναπτυσσόταν κάτω από μία ντοματιά και έμαθε πως μπορούν να αναπτυχθούν και τα δύο μαζί επειδή ανήκουν στην ίδια «οικογένεια».

Το πρόβλημά του ήταν πώς να επεκτείνει την ιδέα αυτή ώστε τα φυτά να μπορούν να αξιοποιηθούν εμπορικά. 

Έπειτα από πολλές δοκιμές και αποτυχίες, και με τη βοήθεια ειδικών στο μπόλιασμα, η εταιρείαThompson & Morgan κατέληξε σε μία μέθοδο που είχε αποτέλεσμα. 

«Κάθε TomTato μπολιάζεται με το χέρι για να παραχθεί αυτό το μοναδικό φυτό. Δεν υπάρχει γενετική μετάλλαξη, είναι μία φυσική και ασφαλής διαδικασία», τόνισε ο Hansord στη Daily Mail. 

Η παραγωγή αρχίζει σε ένα εξειδικευμένο εργαστήριο στην Ολλανδία, όπου γίνεται το μπόλιασμα. Μετά τα φυτά αποστέλλονται πίσω στη Βρετανία και αναπτύσσονται σε θερμοκήπια μέχρι να μεγαλώσουν αρκετά ώστε να μπορούν να πουληθούν. 

Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα της εταιρείας.

ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Τσάι του βουνού (Σιδερίτης), Sideritis scardica Griseb., οικογένεια Labiatae 

 Πολυετής πόα αυτοφυής στην Ελλάδα, απαντάται σε ξηροθερμικές συνθήκες και πετρώδη λιβάδια με ασβεστολιθικά πετρώματα, σε υψηλό υψόμετρο. Βλαστοί απλοί ή διακλαδιζόμενοι, ύψους 10-30cm, υπόλευκοι και καλύπτονται από πυκνό τρίχωμα. Άνθη χρώματος ανοιχτού κίτρινο, από Ιούνιο έως Σεπτέμβριο που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή αφεψημάτων με ευεργετικές ιδιότητες.

Τρόπος αναπαραγωγής : Συνιστάται αγενής αναπαραγωγή παρόλο που οι σπόροι του σιδερίτη φυτρώνουν εύκολα. Πολλαπλασιασμός με σπόρο δημιουργεί μεγάλη ανομοιομορφία φυτικού υλικού στην ανάπτυξη την εποχή άνθισης αλλά και στην ποσότητα των ανθοφόρων στελεχών.Αρχικό υλικό υψηλής ποιότητας μπορεί να δημιουργηθεί με ιστοκαλλιέργεια και στη συνέχεια στον αγρό να προκύψουν νέα φυτά από παραφυάδες. 

Τρόπος καλλιέργειας :

• Προετοιμασία εδάφους στον αγρό: Δεν απαιτεί ιδιαίτερους χειρισμούς καθώς φυτεύεται σε ορεινά, επικλινή, πετρώδη, εδάφη. Πριν τη φύτευση γίνεται κατεργασία με το χέρι στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό.
• Εποχή – πυκνότητα φύτευσης : Μέσα φθινοπώρου, μετά τις πρώτες βροχές. Εναλλακτικά αρχές άνοιξης. Πυκνότητα φύτευσης 2.000 φυτά το στρέμμα (0,70 - 1 m μεταξύ των γραμμών Χ 0,50 - 0,60 m επί των γραμμών).
• Εδαφικές απατήσεις - Λίπανση : Προσαρμόζεται καλά σε εδάφη πετρώδη, στραγγερά εδάφη και απαιτεί υψηλό υψόμετρο (>500m). Ακατάλληλες οι ζεστές περιοχές, με επίπεδα αγροτεμάχια που «νεροκρατούν».
• Άρδευση : Μπορεί να καλλιεργηθεί και ως ξηρικό, αξιοποιεί όμως πολύ καλά το νερό όταν του δοθεί αρκεί να είναι σε μικρές δόσεις και να μην παραμένει στο ριζικό σύστημα του φυτού καθώς είναι ευαίσθητο σε σηψηριζίες.
• Εχθροί - Ασθένειες : Στα υψηλά υψόμετρα που καλλιεργείται συνήθως δεν αντιμετωπίζονται προβλήματα από εντομολογικές προσβολές.Προσοχή στην υπερβολική άρδευση για τυχόν ανάπτυξη μυκητολογικών ασθενειών στο ριζικό σύστημα (σηψιριζίες).
• Συγκομιδή - Ξήρανση : Συγκομιδή στην πλήρη άνθιση τους μήνες Ιούνιο – Αύγουστο ανάλογα με το υψόμετρο καλλιέργειας. Συγκομίζονται τα ανθοφόρα στελέχη μόνο. Ξήρανση σε δεμάτια, κρεμασμένα ανάποδα σε σκιερό δροσερό μέρος.

Sideritis scardica (Τσάι του βουνού, σιδερίτης) : Διάρκεια καλλιέργειας 10-12 έτη. Η απόδοση σε ξηρό προϊόν μπορεί να φτάσει τα 150 kg/στρ στον τρίτο χρόνο καλλιέργειας.

Η περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο είναι χαμηλή. Κυμαίνεται από 0,05 – 1%. Τα κύρια συστατικά του αιθερίου ελαίου είναι μινθόλη, γερανιόλη, β-καρυοφυλλένιο και νερολιδόλη.

Βιολογικές ιδιότητες : Το αιθέριο έλαιο του σιδηρίτη παρουσιάζει σημαντική αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση.Το τσάι του βουνού παρουσιάζει ευεργετικές ιδιότητες και στη διατροφή των αγροτικών ζώων. Προσθήκη φύλλων τσαγιού του βουνού σε ποσοστό 5 ή 10g/kg τροφής στα σιτηρέσια εγκύων-θηλαζουσών χοίρων δεν επηρέασε τις αποδόσεις των χοιρομητέρων αλλά είχε σαν αποτέλεσμα:

• Την αύξηση του βάρους των χοιριδίων στον τοκετό και ιδιαίτερα στον απογαλακτισμό σε επίπεδα παραπλήσια με εκείνα της προσθήκης βιταμίνης Ε (200mg/kg τροφής).
• Την αύξηση του βάρους της τοκετοομάδας σε σύγκριση με μάρτυρες.
• Την ευζωία χοιρομητέρων και χοιριδίων λόγω της ήπιας ηρεμιστικής δράσης.

Φαρμακευτικές ιδιότητες:

Το γνωστό τσάι του βουνού απαντάται σε όλα τα ελληνικά βουνά αλλά και σε χέρσους τόπους. . Ήδη από την αρχαιότητα ο Διοσκουρίδης το χρησιμοποιούσε ως θεραπευτικό των πληγών και πιστεύεται ότι είναι ευεργετικό για τα αιμοφόρα αγγεία της καρδιάς. Μια κινέζικη παροιμία λέει ότι το ανώτερο τσάι προέρχεται από τα ψηλά βουνά. Το τσάι του βουνού έχει πεπτικές , θερμαντικές, τονωτικές και αποτοξινωτικές ιδιότητες. Συνιστάται κατά των κρυολογημάτων, των ασθενειών του αναπνευστικού συστήματος και του ουροποιητικού συστήματος. Οι θεραπευτικές του ιδιότητες βοηθούν ακόμη στην καταπολέμηση των παθήσεων των τριχοειδών αγγείων και της καρδιάς, χάρη στις λεγόμενες φλαβονοειδείς ουσίες που περιέχει. Τέλος, το αφέψημα με λεμόνι και μέλι είναι αντισηπτικό και μαλακώνει το λαιμό.Τα δραστικά συστατικά του τσαγιού είναι η καφεΐνη που είναι διεγερτικό του νευρικού συστήματος, αλλά υπάρχουν και ίχνη θεοβρωμίνης που είναι διουρητική ουσία και δρα στο αναπνευστικό σύστημα. Τα νωπά φύλλα του είναι αρκετά πλούσια σε βιταμίνη C. Το έγχυμα του φυτού χρησιμοποιείται σαν χωνευτικό, διουρητικό σε πεπτικές διαταραχές και σαν διεγερτικό του εγκεφάλου και των μυών. Εξάλλου επιταχύνει την αναπνοή. Μόλις τελευταία ανακαλύφθηκε άλλη μια φαρμακευτική ιδιότητα του τσαγιού. Προλαμβάνει την εμφάνιση της οστεοπόρωσης.

ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 

6978500550

Καλλιεργήστε ρόκα στο μπαλκόνι σας...

Κάποτε η σπιτική καλλιέργεια ήταν ανάγκη για την επιβίωση της οικογένειας. Τα τελευταία χρόνια, έχοντας την ανάμνηση αυθεντικών γεύσεων, γεμάτες άρωμα και φρεσκάδα, χωρίς φυτοφάρμακα και λιπάσματα, καλλιεργούμε και για οικονομικούς λόγους, αλλά και γιατί επιθυμούμε να έχουμε  τα δικά μας προϊόντα στο μπαλκόνι ή στην ταράτσα του σπιτιου μας.

Η ρόκα είναι ένα αρωματικό βότανο γνωστό για τις ορεκτικές και διουρητικές ιδιότητες του καθώς και για την πλούσια περιεκτικότητά του σε βιταμίνες Α και C, ασβέστιο και κάλιο.

Στην διατροφή μας την συναντάμε σε σαλάτες όπου ακόμα και σε μικρές ποσότητες τονώνει τον οργανισμό.Τα πικάντικα αρωματικά φύλλα της χρησιμοποίουνται για να αρωματίσουν σάλτσες, κρέας και να καρυκεύσουν τις σούπες μας. Η δημοφιλής ρόκα είναι ιδανική για δίαιτα, καθώς περιέχει μόλις 30 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια.

Η καλλιεργούμενη ρόκα (Eruca Sativa) είναι ένα ετήσιο ποώδες θαμνώδες φυτό της οικογένειας των Σταυρανθών, στην ανθοφορία φθάνει στα 20-30 εκ. ύψος. Τα φύλλα της είναι επιμηκή και λογχοειδή με πικάντικη γεύση. Προσαρμόζεται εύκολα σε κάθε τύπο εδάφους και στις διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά καταπονείται από το πολύ έντονο ψύχος. 

Έτσι στην ύπαιθρο η σπορά αρχίζει νωρίς την άνοιξη από τον Μάρτιο και διαρκεί έως τον Οκτώβριο όταν πλέον οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες αποτελούν παρελθόν. Φυτό με ελάχιστες απαιτήσεις, η ρόκα μπορεί κάλλιστα να καλλιεργηθεί με επιτυχία σε τελάρα – γλάστρες ή ακόμα και στη ζαρντινιέρα χρησιμοποιώντας φυτόχωμα για λαχανικά, ενώ για καλλιέργεια στην ύπαιθρο προτιμά εδάφη μέσης σύστασης πλούσια σε οργανικη ουσία.

Για την σπορα χρησιμοποίουνται δύο τεχνικές.

• Η απευθείας σπορά στην ύπαιθρο ή σε ζαρντινιέρα και η σπορά σε σπορείο, όπου ακολουθεί μεταφύτευση του φυτού στο χωράφι ή σε ζαρντινιέρα. Στον οικιακό κήπο αν δεν υπάρχει κάποιος χώρος που να λειτουργεί ως θερμοκήπιο, το σπορίο μπορεί να είναι ένας εσωτερικός χώρος του σπιτιού που να δέχεται όμως αρκετό ήλιο. Έτσι οι σπόροι μπορούν να φυτευτούν σε ειδική καρτέλα με κυπελλάκια φύτευσης ή σε μία γλάστρα.
• Σπορά σε σπορείο: Αρχικά γεμίζουμε τα κυπελάκια με φυτόχωμα και ισιώνουμε το χώμα με το χέρι. Στη συνέχεια παίρνουμε με τα δακτυλά μας μικρή ποσότητα σπόρου και ρίχνουμε πάνω απο τα κυπελάκια.Αν επιλέξουμε ένα σπορείο ενδεικτικά μεγέθους 50 επί 50 θα χρειαστούμε μια κουταλία του γλυκού σπόρους ρόκας. Έπειτα προσθέτουμε από πάνω ελάχιστο φυτόχωμα ώστε να σκεπαστούν οι σπόροι και ισιώνουμε την επιφάνεια της καρτέλας. Τέλος ποτίζουμε με ένα ποτιστήρι. 20 – 25 ημέρες μετά τη σπορά και όταν τα φυτά θα έχουν φθάσει σε ύψος τα 6 – 8 εκατοστά προχωράμε σε διαχωρισμό και σε μεταφύτευσή τους.  Ξεχωρίζουμε τα μεγαλύτερα και πιο υγιή, με καλή ανάπτυξη του ριζικού συστήματος. 

Η μεταφύτευση μπορεί να γίνει σε κήπο ή σε ζαρντινιέρα.

Πώς λοιπόν φυτεύουμε τη ρόκα σε ζαρντινιέρα;

Αρχικά γεμίζουμε περίπου δύο δάκτυλα τον πάτο της ζαρντινιέρας με ελαφρόπετρα ή τοποθετούμε ψιλό χαλίκι για καλή στράγγιση του νερού και έπειτα προετιμάζουμε το μείγμα φύτευσης από κομπόστ ή καλα χωνεμένη κοπριά και φυτόχωμα σε αναλογία 1 προς 2. 

Έπειτα ανακατεύουμε τα υλικά μας και γεμίζουμε μια ζαρντινιέρα μήκους 80 εκατοστών μέχρι 10 εκατοστά κάτω από το χείλος της. Αφου έχουμε ετοιμάσει τη ζαρντινιέρα μας, ανοίγουμε με τα χέρια μας τους λάκους φύτευσης και μεταφυτεύουμε τα φυτά μας, αφήνοντας 10 εκατοστά απόσταση το ένα με το άλλο, συμπληρώνοντας τα κενά γύρω από τις ρίζες των φυτών με κομπόστ και τα ποτίζουμε.

Αν δε θέλουμε να σπείρουμε σε σπορείο αλλά απευθείας σε ζαρντινιέρα, τότε γεμίζουμε τη ζαρντινιέρα με δύο δάχτυλα χαλίκι ψιλό ή ελαφροπετρα και το υπόλοιπο με φυτόχωμα και κομπόστ ή καλά χωνεμένη κοπριά σε αναλογία 2 προς 1.

Για μια ζαρντινιέρα 80 επί 30 εκατοστά ανακατεύουμε μία κουταλιά της σούπας σπόρους ρόκας και φυτόχωμα και σκορπίζουμε προσεχτικκά στην επιφάνεια. Ρίχνουμε λίγο χώμα από πάνω και ποτίζουμε. Για να μην παραχώνονται στο χώμα οι σπόροι, ποτίζουμε με ποτιστήρι που έχει στην άκρη φυσούνα.

Από την Άννα Αμπατζή

ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΣΕ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΕΠΟΧΗΣ...ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟ..

   Τα λαχανικά που φυτέυονται αυτήν την εποχή είναι πάρα πολλά και με διάφορες ποικιλίες.Μαρούλι,λάχανο,κουνουπιδι,μπροκολο,καρότο κλπ..Γνωστά σε όλους λαχανικά με ιδιαίτερη θέση στο τραπέζι μας. Οχι ιδιαίτερα απαιτητικές καλλιέργειες αλλά θέλουν τη προσοχή τους...Εχθροί,μυκητες  και έλλειψη τροφής δημιουργούν προβλήματα στα φυτά..αλλά υπάρχουν πολλές λύσεις για να αποφύγουμε τα χημικά σκευάσματα.Στον ελλαδικό χώρο η αλόγιστη χρήση επικίνδυνων σκευασμάτων αποτελεί σοβαρό πρόβλημα...

Στην αρχή τις καλλιέργειας μπορούμε να κάνουμε χρήση βιολογικών οργανικών λιπασμάτων(ΑΝΑΒΙΩΣΗ),κοπριές(όχι πάντα) και καλή κατεργασία χώματος για να έχουμε καλή δομή...Τα λιπάσματα ΑΝΑΒΙΩΣΗ απότελουν κλειδί για μια καλή σοδεία και υγιή φυτά με την πιο τέλεια γευση στα προιοντα.Συνδυάζονται και με άλλα προιόντα θρέψης.Η καινοτομία των προιόντων της εταιρίας Αναβίωση,να διατηρούν ένα έδαφος γόνιμο και πιο αποδοτικό για μεγαλύτερο διάστημα από τα συμβατικά...Τοποθετόντας 50 έως 100 κιλά ανά στρέμμα(με ή και χωρίς τη χρήση ανόργανων προσθηκών) εξασφαλίζουμε μια καλή ικανοποιητική λίπανση για τα φυτά μας.Ακόμη εφαρμόζωντας το υγρό ΑΝΑΒΙΩΣΗ ,μόνο του ή και συνδυαστικά με άλλα σκευάσματα για προστασία προφυλλασόμαστε από ασθένειες διότι τα φυτά μας είναι πιο ανθεκτικά και υγιή.Η ανάλογία του προιόντος είνια 1 λίτρο σε 500 λίτρα νερό κια επαναλαμβάνουμε κάθε 15 ημέρες σε πότισμα και ψέκασμα ανάλογα τις ανάγκες του φυτού.Τα προίοντα απευθύνονται σε ιδιώτες καλλιεργητές αλλά και επαγγελματίες...

 για όλους...

ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΒΙΩΣΗ(ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ) (ΑΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΣΕ ΚΗΠΕΥΤΙΚΑ)

• ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ(25-%30%)
• ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΚΑΡΠΩΝ
• ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ-ΔΟΜΗΣ
• ΜΕΙΩΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ-ΜΥΚΗΤΩΝ(25%-40%)
• ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΤΟΜΩΝ(30%)
• ΠΡΩΙΜΟΤΗΤΑ -ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΡΠΟΥ
• ΔΕ ΞΕΠΛΕΝΕΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΜΑ
• ΜΕΙΩΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ(50%)
• ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕ ΕΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΘΡΕΨΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
• ΑΝΤΙΠΑΓΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΑ ΦΥΤΑ
• ΜΕΙΩΣΗ (40%-50%)ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΑΛΛΟΙΩΝΟΥΝ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ
• ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ-ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ

Τα οφέλη μιας σωστής και ισορροπημένης λίπανσης(ανόργανη και οργανική) και φυτοπροστασίας είναι πάρα πολλά...Αλλά το βασικό είναι να ξέρουμε τι τρώμε και τι παράγουμε... 

Τα προιόντα της εταιρίας ΑΝΑ-ΒΙΩΣΗ θα τα βρείτε σε επιλεγμένα γεωπονικά καταστήματα-φυτώρια κατά τόπους σε όλη την Ελλάδα.Για περαιτέρω πληροφορίες απευθυνθείται στον τοπικό σας γεωπόνο..

Δείτε στη σελίδα μας αποτελέσματα σε διάφορες καλλιέργειες σε όλη την ελλάδα.

http://www.ana-biosi.gr

ΣΧΙΖΑΣ ΑΝΔΡΕΑΣ

τηλ.6978500550

Κομποστοποίηση και αερόβια ζύμωση

Ο λόγος για μια σχετικά νέα μέθοδο, κατά την οποία επιτυγχάνεται η φυσιολογική αποδόμηση (χώνεμα) υλικών φυτικής προέλευσης.

Πρόκειται για μια εξ' ολοκλήρου κερδοφόρα μέθοδο, αφού επιτυγχάνει να μειώσει σημαντικά το κόστος των εργατικών, ενώ συγχρόνως αξιοποιεί στο μέγιστο βαθμό τα υπολείμματα κλάδευσης, μετατρέποντάς τα σε άριστο βιολογικό λίπασμα ή υλικό εδαφοκάλυψης, το οποίο αποτελεί την καλύτερη δυνατή πρόληψη στην παρεμπόδιση ανάπτυξης ζιζανίων. Στην ευεργετική αυτή δράση της κομποστοποίησης δεν θα μπορούσε να παραλείψει κανείς την προστασία του περιβάλλοντος λόγω της έλλειψης χημικών, καθώς και την απόλυτη ασφάλεια των εργαζομένων, των επισκεπτών και της πανίδας της περιοχής.

Καθεμία από τις μεθόδους της κομποστοποίησης παρουσιάζει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Μπορεί να επιλεγεί αυτή που αρμόζει καλύτερα στις ανάγκες μας ή ακόμα να εφαρμοστούν ταυτόχρονα και οι τρεις.

Η πρώτη μέθοδος που αναφέρεται είναι η κομποστοποίηση σε σωρούς. Κατά τη μέθοδο αυτή, το υλικό που προορίζεται για το χώνεμα συγκεντρώνεται σε σωρούς με ελάχιστες διαστάσεις του ενός κυβικού μέτρου, ώστε να εξασφαλίζεται η ελάχιστη δυνατή μάζα υλικού, για να μπορέσει να αναπτυχθεί στο εσωτερικού του η απαραίτητη θερμοκρασία των 60 - 65 βαθμών Κελσίου.

Δεύτερη κατά σειρά έρχεται η επιφανειακή κομποστοποίηση η οποία, όπως γίνεται αντιληπτό, είναι η διαδικασία εκείνη κατά την οποία το χώνεμα των φυτικών υλικών γίνεται στην επιφάνεια του εδάφους. Η επιφανειακή κομποστοποίηση είναι πιο απλή και δεν απαιτεί τη δημιουργία σωρού κατά τη διάρκεια της χώνευσης. Δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να μιμείται αυτό που συμβαίνει στη φύση, όπου το έδαφος καλύπτεται από τα φύλλα των φυτών και τη νεκρή βλάστηση, η οποία σταδιακά χωνεύεται και μετατρέπεται σε οργανική ουσία.

Τελευταία είναι η υπόγεια κομποστοποίηση, με λιγότερες δαπάνες και φροντίδες. Πρόκειται για μια μέθοδο κατά την οποία η χώνευση των υλικών γίνεται σε λάκκους. Η υπόγεια κομποστοποίηση συνιστάται για τη γρήγορη βελτίωση των φτωχών εδαφών.

Απαραίτητο είναι να γνωρίζει κανείς τα κατάλληλα υλικά για την κομποστοποίηση.

Τα φυτικά υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι τα εξής:

1. Υπολείμματα λαχανικών (φύλλα και στελέχη)

2. Διάφορα αγριόχορτα (να μην έχουν ώριμους σπόρους)

3. Σάπια ή χαλασμένα φρούτα

4. Λουλούδια από ανθοδοχεία

5. Φύλλα

6. Ροκανίδια και πριονίδια ξύλου (σε μικρές ποσότητες)

7. Κλαδιά δέντρων και θάμνων

8. Χώμα από γλάστρες, όταν ανανεώνετε το χώμα τους

9. Άχυρο

10.Τσόφλια από αυγά

11.Υπολείμματα του καφέ

12.Κομμένο γρασίδι του γκαζόν (να ανακατευτεί με τεμαχισμένα κλαδιά ή να στρωθεί αυτούσιο σε λεπτές στρώσεις. Το γρασίδι προσφέρεται κυρίως για επιφανειακή κομποστοποίηση)

13.Υπολείμματα λαχανικών από το καθάρισμά τους στην κουζίνα του σπιτιού (π.χ. πατατόφλουδες, βολβοί από φασόλια, αρακάς, κουκιά, κτλ.)

Όπως κάθε δουλειά, έτσι και αυτή έχει τις δικές της απαραίτητες προϋποθέσεις, που εξασφαλίζονται με τις ακόλουθες εργασίες:

1. Καλός αερισμός του σωρού. Η χώνευση γίνεται από μικροοργανισμούς, οι οποίοι για ν' αναπτυχθούν χρειάζονται οξυγόνο. Η ζύμωση δηλαδή, που γίνεται μέσα στο σωρό, είναι όπως λέγεται, αερόβια. Αν περιοριστεί ο αερισμός του σωρού, τότε θα γίνει αναερόβια η ζύμωση, που θα έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία δυσάρεστης μυρωδιάς και φυσικά δεν θα μας δώσει τα τελικά υλικά που δίνει η αερόβια ζύμωση. Χάρη λοιπόν στην αερόβια ζύμωση, οι σωροί μας δεν μυρίζουν. Ο καλός αερισμός του σωρού επηρεάζεται από:

α) τον τρόπο που είναι κατασκευασμένο το σιλό,

β) το είδος των υλικών που έχουν χρησιμοποιηθεί (τα υγρά χόρτα και το πριονίδι δεν εξασφαλίζουν καλό αερισμό στο σιλό και γι' αυτό θα πρέπει να ανακατεύονται με υλικό από το άλεσμα κλαδιών),

γ) το ανακάτεμα των υλικών του σωρού κάθε δύο εβδομάδες ή και συχνότερα.

2. Ισορροπημένη υγρασία. Η συνεχής ύπαρξη της υγρασίας στη μάζα του φυτικού υλικού που χωνεύει, είναι απαραίτητη για τη συνέχιση χωρίς διακοπή των βιολογικών εργασιών, που γίνονται μέσα σε αυτή. Αν ο καιρός είναι πολύ ζεστός και ο σωρός χάνει υγρασία, πρέπει να γίνεται διαβροχή. Αν πάλι στην περιοχή βρέχει πολύ, τότε πρέπει να καλύπτεται για να μη βραχεί υπερβολικά, αλλά και για να μην παρασύρει η βροχή τα θρεπτικά στοιχεία που δημιουργούνται στο εσωτερικό του σωρού κατά τη χώνευση. Ενα απλό τεστ για να διαπιστωθεί αν το υλικό έχει την κατάλληλη υγρασία, είναι να πάρετε μια μικρή ποσότητα από αυτό και να τη σφίξετε στο χέρι σας. Αν τρέξει μικρή ποσότητα νερού μετά από τη συμπίεση, τότε το υλικό έχει την κατάλληλη υγρασία.

3. Η σωστή αναλογία αζώτου και άνθρακα. Η σωστή δηλαδή αναλογία από πράσινα μέρη (φύλλα, χλωρά χόρτα) και ξυλώδη μέρη (κλαδιά, πριονίδια, ξερά χόρτα, κτλ.). Οι ειδικοί έχουν διαπιστώσει ότι η καλύτερη αναλογία σε άζωτο και άνθρακα είναι 30 μέρη άνθρακα και ένα μέρος άζωτο (μετρημένα όμως σε ξηρό βάρος). Αν ο σωρός σας αποτελείται αποκλειστικά και μόνο από κλαδιά χωρίς πράσινα μέρη, τότε θα πρέπει να προσθέσετε σε αυτόν, σε κάθε στρώση ενός τετραγωνικού μέτρου ποσότητα αζωτούχου λιπάσματος.